بار چالش‌هایی که زنان خبرنگار در جامعه افغانستان بدوش می‌کشند
07 مارس, 2019

معصومه سلطانی؛  

مسول بخش رسانه ها در کمیته مصونیت خبرنگاران افغان


مدینه‌ی 24 ساله، گرداننده رادیویی در ولایت ننگرهار در شرق افغانستان است. او به تازگی بعد

از دوماه،  دوباره پشت میز گویندگی‌اش حاضر شده است. امواج رادیو صدای دلنشین مدینه را به  تمام نقاط ننگرهار حتا در دور دست‌ها، انتقال می‌دهد.

مدینه (نام مستعار) می‌گوید که کاش درایتی برای درک کار زنان در رسانه وجود می داشت و او  را به‌عنوان زنی که در یک رادیو کار می‌کند، تهدید به مرگ نمی کرد.

مدینه در ماه اگست با تهدید گروه داعش، وظیفه‌اش را به‌عنوان گرداننده رادیو در ننگرهار ترک  کرد. او بعد از دو ماه خانه‌نشینی، در حال حاضر دوباره به “مبارزه” پرداخته است. به گفته‌ی خودش آنقدر صدایش باید از رادیو پخش شود که بالآخره تحمل صدای یک گرداننده زن، برای تمام شهروندان این ولایت عادی شود و بپذیرند که زنان هم می توانند بیرون از منزل کار کنند و کار کردن یک زن در رسانه هیچ گونه جرمی نیست.

زنان برای رسیدن به حقوق شان پیوسته تلاش کرده اند. خبرنگاری یکی از مسلک هایی است که  بیشترین توجه زنان را به خود جلب کرده است و زنان توانسته اند با روی آوردن به این مسلک حضور شان را در جامعه ثابت کنند و دید عامه را نسبت به نقش زنان در فعالیت های اجتماعی بهبود بخشند.

بر اساس آماری دست داشته ی نهاد حمایت از زنان خبرنگار افغان در حال حاضر حدود 1هزار  و 700 زن به‌عنوان خبرنگار و کارمند رسانه‌ای در رسانه‌های مختلف افغانستان کار می‌کند.

شبنم رشته خبرنگاری را در دانشگاه کابل به اتمام رساند. او می گوید که خانواده اش با وی  مخالف بود که این رشته را بخواند اما او دلایل خودش را داشت. شبنم به مسلکش علاقه دارد و گفت: برای اینکه حقایق زندگی زنان افغانستان را بازتاب دهم به این مسلک روی آوردم.

شبنم اضافه می کند پیدا کردن کار برایش ساده نبود و مخالفت های خانواده هم بود اما او با تلاش  های بسیار بلاخره خانواده را به کار راضی کرد.

شبنم تنها یکی از زنانی است که برای حقوق خود تلاش کرده و نیز از راه خبرنگاری زنان را  کمک کرده است که به حقوق خویش دست یابند و یا هم جامعه را به حضور فعال زنان باورمند بسازند. مشکلات بسیاری فراراه زنان خبرنگار در کشور وجود دارد که چالش‌های عمده را به صورت زیر می توان برشمرد:

چالش امنیتی 

تهدیدهای روز افزون گروهای تروریستی مانند طالب، داعش و سایر گروهای افراطی علیه  خبرنگاران و آزادی بیان که ناشی از اعمال زشت و بد رفتارانه این گروها می‌باشد، هنوز پا برجاست و کماکان خبرنگاران را به کام مرگ می‌کشاند.

افزایش تهدید‌ها و حملات توسط این گروه‌های تروریستی بر خبرنگاران نه تنها ماهیت تهدید را  تغییر داده بل‌که باعث “خود سانسوری” گسترده میان خبرنگاران در مناطق ناامن شده است. با این فشارها به نوعی اصل و ماهیت خبرنگاری زیر سوال رفته است.

جمیل وقار نماینده کمیته مصوونیت خبرنگاران افغان در زون مرکزی می گوید که در ولایت  های مرکزی خبرنگاران به دلیل تهدیدهایی که از سوی گروه های تروریستی مانند طالبان دریافت کرده اند نمی توانند حقایق را بدون هراس به نشر برسانند. آنان بخاطر حفظ جان خود و خانواده شان مجبور می شوند به خودسانسوری دست بزنند.

این تهدیدها نگرانی بزرگی را سر راه کار خبرنگاران به ویژه خبرنگاران زن به وجود آورده  است. چون حتا اجندای برنامه‌های رسانه‌های ولایتی توسط طالبان تغییر داده می‌شود و برنامه‌های که مربوط به زنان باشد و یا به نوعی از موفقیت‌های نیروهای امنیتی در آن گنجانیده شده باشد، توسط طالبان سانسور می‌شود.

بر اساس ارقام دست داشته کمیته مصونیت خبرنگاران افغان؛ زنان خبرنگار در سال ۲۰۱۸ با  ۱۱ مورد خشونت روبرو شده اند و از شروع سال ۲۰۱۸ تا هنوز ۱۴ خبرنگارکشته شده اند که یکی از آنها زن می باشد.

جامعه سنتی 

سنتی بودن جامعه افغانستان، سبب شده است که ده‌ها زن، مانند مدینه در افغانستان با چالش‌های  گسترده‌ای اجتماعی روبرو شوند. در بیشتر ولایات افغانستان ذهن شهروندان تاکنون این را نمی‌پذیرند که صدای یک زن از رادیو شنیده شود و یا هم در پرده تلویزیون ظاهر شوند.

زنان برای کار کردن در جامعه افغانستان باید از چندین کارفرما، فرمان‌برداری کند؛ از خانواده  که او را اجازه رفتن به کار می‌دهد، از کارفرما که به او کار می‌دهد و از محیط و اجتماع که کاری او را مورد قبول قرار دهد.

نرگس سمون (نام مستعار)می گوید که خانواده اش با وی در کار خبرنگاری مخالف است. پدر و  برادرش به وی گفته اند که وقتی دخترشان به روی پرده تلویزیون ظاهر شود به ننگ و غیرت شان بر می خورد. اقارب وی نمی توانند قبول کنند که وی با یک تصویربردار مرد به ساحه برود و گزارش تهیه کند.

در برخی موارد اگر وظیفه‌ و کار زنان بجز خانواده و کارفرما، مورد پسند نزدیکان و محیط که  در آن زندگی می‌کند، واقع نشود، مجبور است قربانی حرف‌های مردم شود و کارش را ترک کند.

زنان خبرنگار در افغانستان از یک سو به برخوردهای ناپسند، دید زن‌ستیزانه، سنت‌های  نادرست و عدم اعتماد در محیط خانواده و اجتماع روبرو اند و از سوی دیگر با چالش‌هایی مانند امتیازات کم، عدم پرداخت معاش، توهین و تحقیر، اذیت‌های کلامی و جنسی در محیط کار، دست و پنجه نرم می‌کنند.

چالش زنان خبرنگار در ولایات 

بیش از شش صد رسانه در حال حاضر در این کشور به صورت آزاد فعالیت می‌کنند.

زنان افغانستان به عنوان نیمی از بدنه‌ی جامعه، بخش ‌عمده‌‌ی از مخاطبان رسانه‌ها را تشکیل  می‌دهند؛ آنچه که بر مبرم بودن نقش و حضور زنان در اطلاع‌رسانی بیشتر تاکید می‌کند. زنان خبرنگار در رسانه‌ها، صدای اقشار مختلف مردم را بازتاب می‌دهند؛ اما حضور کم‌رنگ زنان‌ در رسانه‌ها می‌تواند همگانی‌بودنِ فعالیت‌های این رسانه‌ها را زیر سوال ببرد.

زنان خبرنگار در کلان شهرهای افغانستان توانسته‌اند به‌نوعی با چالش‌های اجتماعی و  خانوادگی به صورت اندک کنار بیایند که ما شاهد افزایش حضور زنان خبرنگار در کلان شهرها مانند کابل، بلخ و هرات هستیم.

اما در شمار زیادی از شهرهای افغانستان محدودیت‌های زیادی کاری روی کار خبرنگاران زن  وجود دارد. زنان در ننگرهار به دلیل تهدیدهای موجود با روپوش یا «برقع» به کار گزارشگری می‌پردازند.

با این حال خبرنگاران زن با تهدیدهای جدی امنیتی از سوی گروه‌های تروریستی و افراد ناشناس  در شماری زیادی از ولایت‌های افغانستان مانند ننگرها، فراه، قندهار، غزنی، پکتیا، لوگر، پکتیکا و امثال آن روبرو اند.

با افزایش تهدید ها در مناطق مختلف کشور، شمار زیادی از خبرنگاران زن مجبور به ترک کار  شده‌اند.

با آنکه خبرنگاران مرد بیشترین قربانی را در میدان مبارزه آزادی بیان می‌دهند، خبرنگاران زن  اما بار بیشترین خشونت را بدوش می‌کشند. بجز محل کار، دست خشونت رفتاری، توهین و تحقیر حتا در جاده‌ها هنگام اجرای مصاحبه نیز بر دامن زنان خبرنگار دراز است.

با وجود همه‌ی چالش‎‌ها، زنان خبرنگار افغان نسبت به هر کشور دیگری از خود قهرمانی نشان  داده‌اند و با وجود قربانی‌های فراوان همدوش با مردان در راه ازادی بیان و تقویت یک کشور متحد به مردم‌سالاری و برابری جنسیتی، امیدوارانه به کار خبرنگاری خود ادامه می‌دهند و آنان قهرمانان قرن خود هستند.

واژه های کلیدی: